تنوع: شاید پرریسکترین استراتژی در ماتریس رشد استراتژی تنوع باشد که در آن محصولی جدید به بخش جدیدی از بازار عرضه میشود چیزی که به عنوان استراتژی تنوع معروف است.
۲-۲-۵ انتخاب استراتژی توسعهی بازار- محصول
همان طور که اشاره شد دو فاکتور اصلی در این نمودار وجود دارد؛ بازار و محصول؛ بنابراین تصمیم اصلی بین انتخاب توسعهی بازار یا توسعهی محصول است.
استراتژی نفوذ به بازار
کمریسکترین استراتژی در این ماتریس است، زیرا شرکت، بسیاری از تواناییهای فعلیاش را به کار میبندد و کمترین تغییر و تحول را متحمل میشود. این استراتژی زمانی که بازار در حال رشد است، احتمالاً یک استراتژی مناسب است، زیرا با تمرکز بیشتر بر آن (یعنی همان استراتژی محصول فعلی- بازار فعلی) میتوانیم سهم بازارمان را افزایش دهیم. مخصوصاً اگر بدانیم که رقبا به حداکثر ظرفیتشان رسیده باشند؛ اما در مقابل اگر بازار رو به اشباع باشد یا رقبای قدرتمند وجود داشته باشد، شاید این استراتژی تصمیم صحیحی نباشد.
استراتژی توسعه بازار
دارای ریسک بیشتری در مقایسه بانفوذ در بازار است زیرا این بار در حال تجربه بازارهای جدیدی خواهیم بود. این استراتژی زمانی مناسب است که شرکت دارای مزیت‌های رقابتی پیرامون محصول باشد و نه تخصص و تجربه در بخش خاصی در بازار؛ بنابراین در چنین حالتی بهتر است که شرکت با اتخاذ استراتژی توسعهی بازار (محصول فعلی – بازار جدید)، محصول فعلیاش را که دارای مزیتهای رقابتی مختلف است را به بازارهای جدیدی عرضه کند زیرا همانطور که گفتیم آنها در بخش مورد نظر بازارشان چندان مزیتی نداشتند و افزایش سهم از بازار فعلی شاید جندان کار سادهای نباشد.
استراتژی توسعه محصول
بدون شک ریسک بالاتری نسبت به گزینههای قبلی دارد. این استراتژی(محصول جدید- بازار فعلی) زمانی مناسب است که شرکت دارای قدرت و شهرت بین گروه خاصی از مشتریان است و محصولش ویژگی منحصربه‌فرد یا مزیت رقابتی به خصوصی ندارد. در چنین شرایطی منطقی است که شرکت با حفظ بازار فعلی به همین گروه از مشتریان محصول جدیدی را عرضه کند.
استراتژی تنوع
شاید برای بسیاری از صاحبان کسب و کارها، این استراتژی هم ریسک داشته باشد. این رویکرد بسیار پرریسک است و خیلیها سلول مربوط به محصول جدید- بازار جدید را سلول خودکشی نامیدهاند. البته این ریسک بالا، زمانی که بازده بالایی را در پی داشته باشد، میتواند منطقی باشد و احتمالاً در صورت موفقیت میتواند پرتفوی محصولات شرکت را بهبود بخشد.(روستا، ونوس و ابراهیمی، ۱۳۸۸: ۷۶-۶۸)
۲-۲- ۶ استراتژی محصول
محصول دلیل وجودی سازمان و نتیجه فعالیتهای آن میباشد. مدیریت در انتخاب، تعریف و طراحی محصولات با گزینه هایی روبه رو است و تصمیمگیری در مورد محصول میتواند بر سایر بخشهای مدیریت عملیات تأثیرگذار باشد. تعاریفی که از استراتژی محصول ارائه شده نیز عمدتاً بر این نکات تأکید نموده اند .
استراتژی محصول عبارت است از انتخاب، تعریف و طراحی محصول(هیزر و رندر[۲۱] ،۱۹۹۳: ۲۷۸)
استیونسون(۲۰۰۹) طراحی محصول را در دامنه ای از تغییر در محصولات موجود تا ارائه یک محصول جدید طبقهبندی کرده است. بر این اساس چهارگزینه زیر برای استراتژی محصول پیشنهاد شده است:
تغییر در محصولات موجود.
توسعه یک خط محصول جدید
توسعه کاربردهای محصول
ارائه یک محصول جدید.
امروزه شرکتها تحت فشار زیادی جهت توسعه محصولات و خدمات جدید هستند و ضروری است که فرایندهای آنها این محصولات و خدمات را تولید و ارائه نمایند. دو دلیل عمده برای این موضوع وجود دارد: رقابت فزاینده و پیشرفتهای تکنولوژی(داویس[۲۲] و همکاران،۲۰۰۳: ۵۲).
برای رقابت فزاینده میتوان دلایلی را به شرح زیر بیان نمود.
پیشرفت در تکنولوژی ارتباطات مانند اینترنت که امکان ایجاد ارتباطات را در هر نقطه ای از جهان فراهم نموده است.
روند کاهش محدودیت های تجاری مانند کاهش تعرفه های محصولات خارجی.
سرعت بالای صادرات محصولات.
تلفیق رقابت فزاینده و دسترسی بیشتر به اطلاعات، منجر به مصرف کنندگان آموزش دیده ای شده است که محصولات جدیدی را انتظار دارند. از طرف دیگر پیشرفت سریع در تکنولوژی باعث کنار رفتن سریع محصولات گردیده است. بنابراین شرکتها باید تصمیمات به موقعی را در مورد جایگزینی محصولات جهت هماهنگ با خواست مشتریان و تغییرات تکنولوژی اتخاذ نمایند. استراتژی عملیات ارتباط زیادی با فرایند نوآوری دارد. ویدال و همکاران(۲۰۰۴)، در مطالعه خود بر روی ارتباط بین استراتژی عملیات و نوآوری محصول نشان دادهاند که نوآوری محصول ارتباط زیادی با کیفیت محصول و انعطاف پذیری عملیات دارد و شرکتهایی که کمتر نوآور هستند بر تحویل تاکید زیادی دارند.
چرخه عمر محصول و استراتژی کسب و کار
یکی از مهمترین مباحثی که درباره محصولات در دنیای امروزی مطرح می باشد، چرخه عمر محصولات است. این چرخه به دلیل تغییرات تکنولوژی برای محصولات مختلف کوتاه تر شده است. ” محصولات متولد میشوند، زندگی میکنند و میمیرند. برای تحلیل استراتژی محصول، بررسی چرخه عمر محصول میتواند مفید واقع گردد. چرخه عمر محصول از مراحل معرفی، رشد، بلوغ ونزول تشکیل شده است” ( هیزر و رندر ،۱۹۹۳: ۲۴۸).
در مرحله معرفی، محصول جدید به بازار معرفی می شود و تقاضا، تا هنگامی که مردم اطلاعات لازم را در آن

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

باره کسب نمایند، پایین است. در مرحله رشد مشتریان با محصولات آشنا شده و محصولات مشهور می شوند و تقاضا به سرعت افزایش می یابد. در مرحله بلوغ تقاضای محصولات تثبیت می شود و در مرحله افول فروش محصولات کاهش یافته و محصولات رو به فراموشی می روند.
استراتژی عملیات به وسیله چرخه عمر محصول تحت تاثیر قرار می گیرد.مدیران عملیات همانگونه که باید آماده توسعه محصولات جدید باشند، آمادگی تقویت خط محصول موجود را نیز باید داشته باشند. محصولات باید مرتباً بررسی شوند که در کجای چرخه عمر محصول قرار دارند و آیا ضرورت دارد بهبود یا تقویت شوند. یک استراتژی محصول موفق مستلزم اتخاذ تصمیم با توجه به هر محصول می باشد. همانگونه که موقعیت محصول در چرخه عمر تغییر می کند، استراتژی های متفاوتی مورد نیاز می باشد.
محصولاتی که در مرحله معرفی قرار دارند دارای هزینههای غیرمنتظرهای در تحقیق، توسعه محصول، تغییر و ارتقای فرایند و توسعه تأمینکنندگان می باشند. در این مرحله مدیران عملیات باید تکنیکهای مناسبی را برای تولید به کار برند. در مرحله رشد پیش بینی کارای ظرفیت مورد نیاز، ضروری میباشد. گاهی اوقات افزایش ظرفیت و پیش بینی ظرفیت مازاد ضروری است. در مرحله بلوغ رقبا به بازار وارد می شوند بنابراین تولید با حجم بالاو کاهش نوآوری مناسب خواهد بود. بهبود کنترل هزینه، کاهش آپشن ها، در این مرحله برای سودآوری و سهم بازار ضروری است. در مرحله افول مدیریت باید محصولاتی را که منحنی عمر آنها به سر آمده است شناسایی کند.(هیزر و هندر،۱۹۹۳: ۲۵۶)
اسلک و لوئیس(۲۰۱۱) ارتباط چرخه عمر محصول و ابعاد رقابتی غالب در هر مرحله را بررسی کرده اند. براین اساس در مرحله معرفی ابعاد انعطاف پذیری و کیفیت، در مرحله رشد تحویل و کیفیت، در مرحله بلوغ هزینه و تحویل و در مرحله نزول نیز بعد هزینه از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.
با نگاهی دیگر ، استراتژی محصول را می توان با توجه به اهداف شرکت توسعه داد. بر این اساس اگر هدف حفظ وضعیت موجود در سهم بازار باشد باید محصولات اضافی به خط محصول شرکت اضافه شده ویا محصولات موجود بازنگری شوند و اگر هدف، تقویت شهرت به عنوان یک نوآور باشد، نیاز به ارائه محصولات جدید می باشد.
شکل(۲-۱). چرخه عمر محصول.(هیزر و رندر،۱۹۹۳: ۲۴۸)
 
۲-۲-۷ مفهوم و مؤلفه های استراتژی ظرفیت
تصمیمات مربوط به سرمایهگذاری جهت ایجاد ظرفیت تولید یا ارائه خدمت میتواند بسیار پیچیده باشد(جاکوبس و چاس، ۲۰۰۸). بر این اساس، سرمایه گذاری بر روی تسهیلات، فرایندهای عملیاتی و نیروی انسانی، ماهیتی استراتژیک دارند و باید در بالاترین سطوح شرکت، در این باره برنامه ریزی و تصمیمگیری شود. همچنین تصمیم گیری در مورد ظرفیت بر قابلیت رقابتی شرکت تأثیر بسزایی دارد، چرا که اگر شرکتی به دلیل عدم تصمیم گیری صحیح در این ارتباط، ظرفیت مورد نیاز برای پاسخگویی سریع به نیازهای بازار را در اختیار نداشته باشد، با خطر از دست دادن سهم بازار خود روبرو خواهد بود و از طرف دیگر اگر سازمان با مسئلهی اضافه ظرفیت مواجه باشد، هزینه گزافی بابت خواب سرمایه به بنگاه تحمیل خواهد شد که منجر به افزایش قیمت تمام شده محصولات/خدمات و در نهایت کاهش مزیت رقابتی سازمان در بعد هزینه و نیز کاهش سود عملیاتی خواهد شد که در هر دو صورت پدیده های نامطلوب اند(نوری و رادفورد،۱۳۷۹).
استراتژی ظرفیت مقوله ای است که برای رفع این معضلات بسیار راهگشا و مؤثر است. این استراتژی با تنظیم ظرفیت سازمان در سطح بهینه، از بروز مسائل گفته شده، پیشگیری میکند.
به عبارت دیگر، اهمیت پرداختن به مقوله استراتژی ظرفیت در آن است که سازمانها برای نیل به عملکرد مالی مطلوب، بایستی بتوانند ظرفیت خود را با تقاضا هماهنگ کنند. اغلب سازمانها هم با تغییرات درحجم تقاضا و هم با تغییرات در نوع تقاضا مواجه اند. در هر دو این موارد، سازمانها نیازمند تصمیمگیری در خصوص افزایش یا کاهش ظرفیت و یا تغییر فعالیت های مرتبط با ظرفیت هستند. در نتیجه پاسخ مؤثر به تغییرات تقاضا بر مبنای این استراتژی، میتواند به افزایش رضایت مشتریان منجر شود و همچنین به سازمان در نیل به سطح مطلوب عملکرد مالی کمک کند.
مفهوم هر استراتژی-از جمله استراتژی ظرفیت- بسته به اینکه از کدام بعد(منظر) رقابت به آن نگریسته شود، قابل تبیین است. ابعاد مختلفی در عرصه رقابت وجود دارد که یک بنگاه میتواند با انتخاب از میان آنها و تمرکز بر هر کدام به رقابت بپردازد. این ابعاد عبارتند از: هزینه، کیفیت، در دسترس بودن، ویژگیها و نوآوری و عملکرد زیست محیطی. بر این اساس، مفهوم استراتژی ظرفیت در ارتباط با هر یک از این ابعاد به شرح زیر قابل تعریف است(بکمن و روزنفیلد،۲۰۰۸ : ۱۱۸ ).