نظارت طبیعی عبارت است از “ظرفیت محیط فیزیکی در فراهم آوردن فرصت های مراقبتی برای اهالی و نمایندگان آنها” که از لحاظ عملیاتی به معنی طراحی و نصب پنجره ها و ورودی های ساختمان است تا امکان دیدن فضای داخلی و خارجی را برای اهالی و دیگر کاربران قانونی به حداکثر برساند (اشنایدر و تدکیچن، ۱۲۶:۱۳۸۷). می توان گفت که نظارت طبیعی مجموعه ای از روش هایی است که توانایی های انسان ها و یا امکانات و تجهیزات نظارتی را برای مراقبت از یک منطقۀ خاص افزایش می دهد. شیوه های مراقبتی برای پیشگیری از جرم در محیط به دو نوع تقسیم می شوند؛ نوع اول متضمن بیشتر کردن روشنایی مانند چراغانی کردن خیابان ها یا افزایش حضور مردم در مکانهای خاص برای زیر نظر داشتن فعالیت های مجرمانه است. نوع دوم متضمن ایجاد تغییر در محیط فیزیکی به منظور تسهیل در مشاهدۀ رفتار های مشکوک یا جرایم واقعی، می باشد (معین ازغدی، ۱۹:۱۳۸۱).
طراحی صحیح اماکن به گونه ای که اهالی بتوانند به راحتی در فضاهای خصوصی، نیمه خصوصی و عمومی کاملاً نظارت داشته باشند، امکان نظارت و مراقبت طبیعی و نظارت همسایگی[۹۱] را تقویت می نماید.
نظارت طبیعی به این مهم اشاره دارد که طراحی فضاها باید به گونه ای باشد که بهتر در معرض دید اهالی ، همسایگان و رهگذران قرار گیرد (تصویر ۲-۷).
تصویر (۲-۷) : پوشش انبوه گیاهان موجب کاهش رؤیت و فقدان نظارت مناسب می گردد(محقق، اراک)
در فضاهای عمومی، آنچه در پیشگیری موردی از جرایم یا گزارش سریع ارتکاب آن به مأموران می تواند مؤثر باشد، قاعدۀ “کسی باید چیزی دیده باشد” است. بدین معنا که وقتی جرمی در فضای عمومی ارتکاب یافته یا علی رغم وقوع در فضای خصوصی یا نیمه خصوصی، بخشی از آثار آن در فضای عمومی نمایان می شود، اغلب شخص یا اشخاصی هستند که به طور تصادفی، ارتکاب جرم، فرار بزهکار، کمک خواهی بزه دیده و مواردی از این قبیل را مشاهده می کنند (احمدی و همکاران، ۱۶:۱۳۹۰) (تصویر ۲-۸).
تصویر (۲-۸) : ایجاد مراکز تجاری در میادین پر تردد باعث افزایش نظارت طبیعی می شود(محقق، اراک)
“دیدن و دیده شدن” یکی از اصول کلیدی CPTED است. مکان هایی که توسط عابران، پنجره ها و فعالیت های اهالی و افراد، مورد نظارت قرار دارند از میزان بزه دیدگی کمتری برخوردارند. نظارت طبیعی را می توان از طریق تعبیه درست پنجره ها و ورودی ها، فضاسازی درست محیط، بهبود روشنایی و طراحی درست پیاده رو ها تقویت کرد (تصویر ۲-۹).
 
تصویر (۲-۹) : نقش پنجره در نظارت طبیعی
نظارت طبیعی از طریق ایجاد یک حس در مجرمان، که در صورت ارتکاب جرم دیده شده و با واکنش اهالی روبرو خواهند شد، آنها را از ارتکاب جرم باز می دارد. راهکار های زیر به افزایش نظارت طبیعی کمک می کند:
۱- فضاهای آسیب پذیر در برابر جرم همواره باید مورد نظارت قرار داشته باشند.
۲- پنجره ها باید به گونه ای تعبیه شوند که اهالی بتوانند بر اماکن نظارت داشته باشند.
۳- در مکان هایی که آمار ها حاکی از جرم خیز بودن محله هستند و یا بالقوه این قابلیت را دارند، رؤیت پذیری باید رعایت شود.
۴- طراحی باید به گونه ای باشد که نظارت اتفاقی و تصادفی را افزایش دهد.
۵- از پنجره ها و ساختمان های اطراف نیز باید بتوان بر اهالی و اماکن نظارت داشت.
۶- هر چیزی که مانع دید و رؤیت پذیری می شود باید خذف گردد (قورچی بیگی، ۱۲۱:۱۳۸۶).
مبحث مهمی که در ایجاد نظارت بسیار مهم است “خطوط دید” است. این خطوط باید از جهت عمق و پهنای دید مناسب بوده و دامنۀ دید را وسیع تر کند. عدم توانایی در دیدن چیزهایی که در معابر عمومی در جلوی راه افراد قرار دارد به علت بلندی جداول، بوته ها و تورفتگی ها یا عقب نشینی ها می تواند در خطوط دید افراد مانع ایجاد کند (تصویر ۲-۱۰). از طرف دیگر می توانند مکان های مناسبی برای مخفی شدن افراد قلمداد شوند. به عبارت دیگر هر فرد باید به راحتی بتواند مسیر پیش روی خود را ببیند.
تصویر (۲-۱۰) : عقب نشینی ساختمان می تواند سبب کاهش کنترل طبیعی گردد(محقق، اراک)
در مورد خطوط دید رعایت نکات زیر ضروری است:
۱- فضا و محیط نباید دارای تو رفتگی، نقاط کور و جلو آمدگی باشد به گونه ای که در خط دید افراد اختلال ایجاد کند.
۲- معابر، فضاهای عمومی و راه پله ها نباید دارای تغییر جهت ناگهانی و یا کنج ها و گوشه هایی باشند که افراد بتوانند در آنها مخفی شده و خط دید عابران مختل شود.
۳- مسیر عبور افراد باید باز و شفاف بوده به گونه ای که فرد بتواند به راحتی مسیر پیش روی خود را ببیند.
۴- در طراحی محیط باید سعی شود تا حتی الامکان از “نقاط غافل گیری” کاسته شود. این نقاط فضاهایی کوچک و تنگ هستند که با استفاده از موانع از سه طرف پوشیده شده اند. در صورتی که وجود این نقاط غیر قابل اجتناب است می توان در آن یک راه فرار قرار داد و یا در شب که فضا تاریک است آن را قفل کرده تا از ورود به آنها اجتناب شود (قورچی بیگی، ۱۲۸:۱۳۸۶).
ب- نظارت رسمی[۹۲]
از طریق بهره گیری از افسران ملبس به لباس رسمی یا وسایل کنترل و مراقبت برای ترساندن مجرمین بالقوه را شامل می شود (تصویر ۲-۱۱). اصطلاح پلیس بنابر سنت، مفهوم سرکوبی را به ذهن متبادر می نماید. اما امروزه تحت الهامات جرم شناسی و نفوذ اندیشه های مربوط به سود بخشی پیشگیری، پلیس مأموریت وسیع تری در پیشگیری از تبهکاری علاوه بر مأموریت پیشین خود دارد(باهوش، ۷۴:۱۳۸۷).
تصویر (۲-۱۱) : گشت پلیس یکی از جنبه های کنترل رسمی(سایت رسمی پلیس)
در انگلستان و استرالیا، دستگاه های امنیتی(گاردهای امنیتی و دور بین ها) سرقت ها را کاهش داده اند (صالحی، ۴۵:۱۳۹۰).
استفاده از نگهبان محله نیز یکی از روش های نظارت رسمی است (تصویر ۲-۱۲).
تصویر (۲-۱۲) : گشت های نگهبان محله، یکی از جنبه های مراقبت رسمی(سایت رسمی پلیس)
ج- نظارت مکانیکی:
۱- دوربین مدار بسته[۹۳] (CCTV):
به طور کلی ازدیاد عامه پسند و روز افزون تکنولوژی دوربین های مدار بسته نمونه ای از طراحی بدون جرم به وسیله بهبود نظارت رسمی است که به هر حال تا کنون اثرات مؤثر آنها به اثبات نرسیده است. ارزش گذاری اثرات دوربین های مدار بسته، مورد ابهام بوده و با وجود رشد سریع در توسعۀ این دوربین ها، به خصوص در شهرهای بریتانیا، شواهد و مستندات کمی در زمینۀ مؤثر بودن دوربین های مدار بسته وجود دارد.
پوینر[۹۴] (۱۹۸۸)، اثرات نصب دوربین های مدار بسته روی دیوارها را بررسی نموده و کاهش جرم را در خیابان ها مشاهده نمود که در مورد گذر ها نیز صدق می کند.
وب[۹۵] و لایکوک[۹۶] (۱۹۹۲)، در یافتند که نصب دوربین های مداربسته در معابر، سرقت ها را در مقایسه با استفاده از نیروهای انسانی(گروه های کنترل) کاهش دادند (پوینر، ۱۹۹۱). خلاصۀ مطالعات، بیان می دارد که دوربین مداربسته تأثیر شدیدی روی جرم نداشته و بیشترین تأثیر روی جرم های وسیلۀ نقلیه و در پارک های ماشین صورت گرفته است (صالحی، ۴۶:۱۳۹۰).
۲- روشنایی:
بعد از تاریکی هوا فرصت های نظارت به وسیلۀ شرایط روشنایی تحت تأثیر قرار گرفته و تحقیقات بیشتری روی این موضوع، انجام شده است. در آمریکا در سال ۱۹۶۰، بیشتر شهرها برنامۀ عمدۀ روشنایی خیابان ها را برای کاهش جرم آغاز نموده و نتایج جدیدی را به دست آوردند که این بهبودها،کاهش قابل توجّهی را در جرم ثبت شده،ایجاد نمود.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.